Astronauten werk is voor veel mensen het meest fascinerende beroep dat bestaat. De gedachte aan leven en werken buiten de aarde trekt al generaties mensen aan. Maar wat doet een ruimtevaarder eigenlijk de hele dag? Het antwoord is verrassender dan de meeste mensen denken. Het werk gaat namelijk veel verder dan door een raket de ruimte inschieten en vanuit een raam naar de aarde staren.
Wat ruimtevaarders dagelijks doen aan boord
Aan boord van het internationale ruimtestation ISS draait het leven om een strak dagschema. Ruimtevaarders voeren wetenschappelijke experimenten uit in microzwaartekracht, wat onderzoek mogelijk maakt dat op aarde nooit zou lukken. Ze testen hoe het lichaam reageert op gewichtloosheid, bestuderen planten die groeien zonder zwaartekracht en analyseren materialen die zich in de ruimte anders gedragen dan op aarde. Naast het onderzoek bedienen ze de systemen van het station, lossen ze technische problemen op en voeren ze onderhoud uit aan apparatuur. Een werkdag duurt al snel tien uur, en ook in het weekend is er altijd wel iets te doen. Sport hoort daar ook bij: elke dag twee uur bewegen is verplicht, omdat spieren en botten anders verzwakken door de gewichtloosheid.
De opleiding en eisen voor dit beroep
Niet iedereen kan zomaar de ruimte in. Om ruimtevaarder te worden, is een sterke wetenschappelijke of technische achtergrond vereist. De meeste ruimtevaarders hebben een universitaire opleiding in wiskunde, natuurkunde, techniek, biologie of geneeskunde. Daarnaast zijn vliegervaring en uitstekende gezondheid belangrijk. Zodra iemand wordt geselecteerd door een ruimtevaartorganisatie zoals ESA of NASA, begint een intensief trainingsprogramma van meerdere jaren. Daarin leren kandidaten vliegen in speciale toestellen, duiken in grote zwembaden om ruimtewandelingen te oefenen en leren ze Russisch spreken, omdat Russische ruimtevaart nog altijd een grote rol speelt. De selectieprocedure is zwaar: van duizenden sollicitanten worden er maar een handjevol gekozen.
Ruimtewandelingen en gevaarlijke momenten
Een van de meest bekende onderdelen van het werk is de ruimtewandeling, ook wel EVA genoemd. Tijdens zo’n wandeling verlaat de ruimtevaarder het station en zweeft in het open heelal, alleen beschermd door een ruimtepak. Dat pak weegt op aarde meer dan 120 kilogram en biedt bescherming tegen straling, extreme temperaturen en kleine deeltjes die met hoge snelheid door de ruimte vliegen. Ruimtewandelingen duren gemiddeld zes tot acht uur en worden gebruikt voor reparaties of het installeren van nieuwe onderdelen. De voorbereiding duurt meerdere dagen en de druk is enorm, want een fout kan fatale gevolgen hebben. Ruimtevaarders trainen jarenlang voor dit soort situaties, zodat ze in stressvolle momenten snel en rustig kunnen handelen.
Terugkeer naar de aarde en leven na een missie
Na een verblijf van gemiddeld zes maanden in de ruimte keert een ruimtevaarder terug naar de aarde. Die terugkeer is zwaar voor het lichaam. Door de lange periode van gewichtloosheid zijn spieren en botten verzwakt, en het hart moet opnieuw wennen aan de normale zwaartekracht. Lopen gaat de eerste dagen moeizaam en het evenwichtsgevoel is tijdelijk verstoord. Een uitgebreid revalidatieprogramma helpt om het lichaam stap voor stap te herstellen. Dat programma duurt vaak net zo lang als de missie zelf. Na herstel gaan veel ruimtevaarders aan de slag als trainer of begeleider voor nieuwe kandidaten, of ze worden betrokken bij de voorbereiding van toekomstige missies. Het werk stopt dus niet na de landing, maar krijgt een andere vorm.
Veelgestelde vragen
Hoeveel ruimtevaarders zijn er op dit moment actief?
Het exacte aantal actieve ruimtevaarders wereldwijd wisselt, maar bij grote organisaties zoals NASA en ESA zijn er op elk moment tientallen mensen in opleiding of actief ingezet. Op het ISS verblijven tegelijk meestal zes of zeven mensen.
Hoe lang duurt een gemiddelde missie naar het ISS?
Een gemiddelde missie naar het internationale ruimtestation duurt ongeveer zes maanden. Sommige missies zijn korter, maar er zijn ook gevallen waarbij ruimtevaarders bijna een jaar in de ruimte doorbrachten voor wetenschappelijk onderzoek.
Wat verdient een ruimtevaarder?
Het salaris van een ruimtevaarder verschilt per land en organisatie. Bij NASA verdienen ruimtevaarders tussen de 66.000 en 161.000 dollar per jaar, afhankelijk van ervaring en rang. Europese ruimtevaarders bij ESA verdienen een vergelijkbaar bedrag.
Zijn er ook Nederlandse ruimtevaarders geweest?
Ja, Nederland heeft meerdere ruimtevaarders gehad. André Kuipers is de bekendste Nederlandse ruimtevaarder. Hij vloog twee keer naar het ISS, in 2004 en in 2011. Hij deed daar onder andere medisch en biologisch onderzoek.
