Aardachtige planeten zijn rotsige hemellichamen die veel gemeen hebben met onze eigen planeet. Ze hebben een vaste ondergrond, een compacte bouw en zijn over het algemeen kleiner dan de gasreuzen in ons zonnestelsel. In ons eigen zonnestelsel zijn Mercurius, Venus, de Aarde en Mars de vier bekendste voorbeelden. Maar buiten ons zonnestelsel zijn er inmiddels duizenden soortgelijke planeten ontdekt, en astronomen zoeken nog steeds naar meer. Die zoektocht is niet zomaar nieuwsgierigheid. Het gaat ook over een van de grootste vragen die mensen stellen: zijn wij alleen in het heelal?
Wat rotsige planeten onderscheidt van andere planeten
Niet alle planeten zijn hetzelfde opgebouwd. Gasreuzen zoals Jupiter en Saturnus bestaan grotendeels uit waterstof en helium. Ze hebben geen vaste oppervlakte waar je op zou kunnen landen. Rotsige planeten zijn heel anders. Ze hebben een harde korst, een mantel en vaak een metalen kern. Op die vaste ondergrond kunnen bergketens, kraters, vulkanen en valleien ontstaan. Mars heeft bijvoorbeeld de grootste vulkaan in ons zonnestelsel: de Olympus Mons, die bijna drie keer zo hoog is als de Mount Everest. Venus heeft dan weer een dik wolkenpakket van zwavelzuur dat het oppervlak verbergt voor telescopen. Elk van deze planeten vertelt op zijn eigen manier iets over hoe planetaire lichamen zich vormen en ontwikkelen over miljarden jaren.
De bewoonbare zone en de zoektocht naar leven
Een van de redenen waarom planeten met een vaste oppervlakte zo veel aandacht krijgen, is de mogelijkheid van leven. Astronomen spreken van de bewoonbare zone, ook wel de “goudlokjeszone” genoemd. Dat is het gebied rondom een ster waar de temperatuur precies goed is voor vloeibaar water aan het oppervlak. Te dicht bij de ster en het water verdampt. Te ver weg en het bevriest. De Aarde bevindt zich precies in die zone. Mars ligt aan de buitenrand ervan, en er zijn aanwijzingen dat er vroeger water over het oppervlak heeft gestroomd. Met de missies van ruimtevaartuigen zoals Perseverance zoekt de NASA actief naar sporen van vroeger leven op Mars. Buiten ons zonnestelsel zijn er planeten gevonden in de bewoonbare zone van hun ster, zoals Proxima Centauri b, die omheen de dichtstbijzijnde ster naast onze zon draait. Of daar ooit leven mogelijk is of was, weten we nog niet.
Exoplaneten met een vaste ondergrond en hoe we ze vinden
Buiten ons zonnestelsel noemen wetenschappers planeten die een andere ster omcirkelen “exoplaneten”. Een deel van die exoplaneten heeft vermoedelijk ook een rotsige samenstelling. De meest gebruikte methode om ze te vinden is de transitmethode. Daarbij meten telescopen hoe de helderheid van een ster licht afneemt wanneer een planeet ervoor langsbeweegt. Uit die dip in helderheid en de timing ervan kunnen wetenschappers de grootte en de baan van de planeet berekenen. De ruimtetelescoop Kepler heeft op deze manier duizenden kandidaten gevonden. Zijn opvolger, de TESS telescoop, zet dit werk voort. Wanneer een planeet klein genoeg is en de juiste dichtheid heeft, is de kans groot dat het een rotsige wereld betreft. Sommige van die planeten zijn iets groter dan de Aarde en krijgen de naam “super Aarde”. Ze zijn zwaarder dan onze planeet, maar nog altijd veel kleiner dan Neptunus.
Wat we leren van planeten die op de Aarde lijken
Het vergelijken van planeten met een vaste oppervlakte leert ons ook veel over de Aarde zelf. Venus is qua grootte en massa bijna een tweelingzus van de Aarde, maar het klimaat verschilt enorm. De oppervlaktetemperatuur op Venus is gemiddeld 465 graden Celsius, mede door een extreem broeikaseffect. Dat laat zien hoe anders een planeet kan uitpakken, zelfs als de beginomstandigheden lijken op die van de Aarde. Mars verloor zijn dikke atmosfeer en het grootste deel van zijn vloeibaar water doordat het een zwak magnetisch veld heeft. Zonder dat veld wordt de atmosfeer langzaam weggeblazen door de zonnewind. De Aarde heeft zo’n beschermend veld wel, dankzij de draaiende metalen kern. Door dit soort vergelijkingen begrijpen wetenschappers beter waarom de Aarde zo leefbaar is, en hoe kwetsbaar dat evenwicht eigenlijk is.
Veelgestelde vragen over aardachtige planeten
Hoeveel aardachtige planeten zijn er buiten ons zonnestelsel ontdekt?
Tot nu toe zijn er duizenden exoplaneten gevonden waarvan een deel vermoedelijk een rotsige samenstelling heeft. Exacte aantallen veranderen regelmatig doordat nieuwe telescopen steeds meer ontdekken. De NASA houdt een openbare database bij met alle bevestigde exoplaneten.
Kan een mens ooit leven op Mars?
Of een mens op Mars kan leven, is nog onzeker. Mars heeft een ijle atmosfeer die bestaat uit koolstofdioxide en biedt geen bescherming tegen straling. De temperaturen liggen gemiddeld rond de min 60 graden Celsius. Wetenschappers en ruimtevaartorganisaties onderzoeken hoe mensen zich daar zouden kunnen beschermen, maar een daadwerkelijke bemande missie is vooralsnog toekomstmuziek.
Wat is een super Aarde?
Een super Aarde is een planeet buiten ons zonnestelsel die groter en zwaarder is dan de Aarde, maar kleiner dan ijsreuzen zoals Neptunus. Ze hebben een massa van ongeveer twee tot tien keer die van de Aarde. Sommige hebben vermoedelijk een rotsig oppervlak, andere bestaan mogelijk grotendeels uit water of gas. De naam zegt niets over de bewoonbaarheid.
Waarom heeft Venus zo’n hoge temperatuur terwijl het op de Aarde aangenaam is?
Venus heeft een extreem broeikaseffect doordat de dikke atmosfeer vol koolstofdioxide de warmte van de zon vasthoudt en niet meer loslaat. Op de Aarde zorgt de samenstelling van de atmosfeer en de aanwezigheid van oceanen voor een veel stabielere temperatuur. Beide planeten begonnen misschien met vergelijkbare omstandigheden, maar ontwikkelden zich heel anders.
