De maan is geen planeet, maar een natuurlijke satelliet van de aarde. Dat lijkt misschien een klein verschil, maar het zegt veel over hoe de maan is ontstaan, hoe hij beweegt en wat zijn rol is in ons zonnestelsel. Toch is de vraag begrijpelijk: de maan is groot, hij heeft een eigen invloed op de aarde en je ziet hem met het blote oog. Wat maakt hem dan precies geen planeet?
Wat is het verschil tussen een maan en een planeet?
Een planeet draait direct om de zon. Een maan, of natuurlijke satelliet, draait om een planeet. Dat is het fundamentele verschil. De aarde draait om de zon en is daarmee een planeet. Onze maan draait om de aarde en is daarmee een satelliet van de aarde, niet van de zon.
De Internationale Astronomische Unie (IAU) heeft in 2006 officieel vastgelegd wat een planeet is. Volgens die definitie moet een hemellichaam aan drie eisen voldoen: het draait om de zon, het heeft genoeg massa om bolvormig te zijn door zijn eigen zwaartekracht, en het heeft zijn baan “schoongeveegd” van andere objecten. De maan voldoet niet aan de eerste eis: hij draait om de aarde, niet om de zon.
Hoe groot is de maan vergeleken met planeten?
De maan is met een diameter van ongeveer 3.474 kilometer opvallend groot voor een satelliet. Ter vergelijking: Mercurius, de kleinste planeet in ons zonnestelsel, heeft een diameter van zo’n 4.879 kilometer. De maan is dus niet veel kleiner dan de kleinste planeet. Dat maakt hem groot in verhouding tot de aarde, maar het verandert niets aan zijn classificatie.
Sommige planeten in ons zonnestelsel hebben meerdere manen. Jupiter heeft er meer dan 90. Geen van die manen wordt een planeet genoemd, hoe groot ze ook zijn. Ganymedes, een maan van Jupiter, is zelfs groter dan Mercurius, maar blijft een satelliet omdat hij om Jupiter draait en niet om de zon.
Waarom wordt de maan soms verward met een planeet?
De verwarring rond de vraag “maan of planeet” ontstaat soms doordat mensen de maan zien als een zelfstandig hemellichaam. En dat is hij ook, in zekere zin. De maan heeft een eigen rotsachtig oppervlak, bergen, kraters en zelfs bevroren water in schaduwgebieden bij de polen. Hij heeft een vaste kern en een dunne atmosfeer. Toch ontbreken de kenmerken die hem een planeet zouden maken.
Een andere reden voor de verwarring is dat de maan-aarde combinatie soms wordt vergeleken met een dubbelplaneet. De maan is namelijk zo groot ten opzichte van de aarde dat het gemeenschappelijke zwaartepunt van beide lichamen, het zogeheten barycentrum, soms buiten de aarde valt. Dat is zeldzaam voor een planeet-maan combinatie. Toch heeft de IAU dit systeem niet als dubbelplaneet geclassificeerd.
De maan als planeet: een historisch perspectief
In de oudheid werd de maan wél als een planeet beschouwd. De oude Grieken en ook latere astronomen zagen de maan als een van de zeven “wandelende sterren”, naast de zon, Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus. Het woord planeet komt van het Griekse woord voor “zwerver”, en de maan bewoog zichtbaar langs de sterrenhemel. Pas na het werk van Copernicus en Galileo in de 16e en 17e eeuw veranderde dit beeld. Het werd duidelijk dat de aarde om de zon draait en dat de maan om de aarde cirkelt.
Wat maakt de maan bijzonder als satelliet?
De maan is de enige natuurlijke satelliet van de aarde. Hij draait in ongeveer 27,3 dagen een ronde om de aarde. Doordat de maan ook precies even lang om zijn eigen as draait, zien we vanaf de aarde altijd dezelfde kant van de maan. De andere kant, de “achterkant van de maan”, was onzichtbaar tot ruimtevaartuigen er beelden van maakten.
De maan heeft een grote invloed op de aarde. Hij veroorzaakt het getij in de oceanen door zijn zwaartekracht. Hij stabiliseert ook de kanteling van de aardas, wat bijdraagt aan een stabieler klimaat op aarde over lange tijdschalen. Geen enkele andere maan in ons zonnestelsel heeft zo’n grote relatieve invloed op zijn planeet als onze maan dat heeft op de aarde.
De maan is dus geen planeet, maar dat maakt hem niet minder bijzonder. Als enige hemellichaam buiten de aarde dat mensen hebben bezocht, als stuurder van de getijden en als trouwe metgezel op onze baan om de zon, heeft de maan een unieke plek in ons zonnestelsel. Planeet of niet, zijn invloed op de aarde is groter dan die van de meeste echte planeten ooit zal zijn.
