Sterren zijn enorme bollen van gloeiend heet gas die zelf licht en warmte produceren. De zon is de ster die het dichtst bij de aarde staat, en ze is meteen een goed voorbeeld van wat een ster is: een gigantische hoeveelheid gas, voornamelijk waterstof en helium, die door kernfusie energie vrijmaakt. Dat proces zorgt voor het licht dat je ’s nachts als kleine stipjes aan de hemel ziet.
Sterren lijken klein omdat ze onvoorstelbaar ver weg staan. Zelfs de dichtstbijzijnde ster na de zon, Proxima Centauri, is meer dan 4 lichtjaar van de aarde verwijderd. Eén lichtjaar is de afstand die licht in een jaar aflegt, ongeveer 9,5 biljoen kilometer.
Hoe ontstaat een ster?
Een ster begint als een grote wolk van gas en stof in de ruimte, een zogenaamde nevel. Door de zwaartekracht trekt die wolk samen. Naarmate de kern dichter en heter wordt, stijgt de druk zo hoog dat waterstofatomen samenklonteren tot helium. Dat is kernfusie, en het vrijkomende energie is wat een ster laat schijnen. Pas als de kernfusie op gang komt, spreek je officieel van een ster.
Dit proces duurt miljoenen jaren. Hoe zwaarder de gaswolk, hoe sneller de ster zich vormt en hoe heter ze uiteindelijk wordt.
Wat zijn sterren precies en hoe verschillen ze van planeten?
Het grootste verschil tussen een ster en een planeet is dat sterren zelf licht produceren, en planeten niet. Planeten schijnen alleen doordat ze het licht van een nabijgelegen ster weerkaatsen. De aarde is een planeet die licht van de zon weerkaatst, de zon zelf is de ster.
Aan de hemel kun je het verschil soms zelf zien. Sterren lijken te flonkeren of te twinkelen, omdat hun licht door de aardatmosfeer beweegt. Planeten flonkeren nauwelijks en schijnen met een rustig, egaal licht. Dat komt omdat planeten dichterbij staan en een iets groter schijfje aan de hemel vormen, ook al is dat met het blote oog niet echt zichtbaar.
Hoe heet zijn sterren?
De temperatuur van een ster hangt af van haar massa en levensfase. De kern van de zon heeft een temperatuur van ongeveer 15 miljoen graden Celsius. Het oppervlak van de zon is “slechts” rond de 5.500 graden Celsius. Andere sterren kunnen veel heter of juist koeler zijn. Blauwe sterren zijn de heetste, met oppervlaktetemperaturen die kunnen oplopen tot boven de 30.000 graden. Rode sterren zijn koeler, maar nog altijd duizenden graden heet.
De kleur van een ster verraadt dus direct iets over haar temperatuur. Hoe blauwer, hoe heter. Hoe roder, hoe koeler (in sterrentermen dan).
Hoe lang leven sterren?
Sterren leven niet eeuwig. Ze verbranden hun brandstof op en gaan uiteindelijk dood, maar dat duurt wel enorm lang. Kleine sterren zoals de zon kunnen miljarden jaren blijven branden. De zon is nu ongeveer 4,6 miljard jaar oud en zit ruwweg halverwege haar leven. Zware, massieve sterren leven juist veel korter, soms maar een paar miljoen jaar, omdat ze hun brandstof veel sneller verbruiken.
Aan het einde van hun leven kunnen sterren uitdijen tot een rode reuzenster, en daarna instorten tot een witte dwerg, neutronenster of, bij de zwaarste sterren, een zwart gat. Dat klinkt dramatisch, maar de zon zal dit pas over miljarden jaren meemaken.
Hoeveel sterren zijn er?
Het aantal sterren in het heelal is zo groot dat het bijna niet voor te stellen is. Onze eigen melkweg, de Melkweg, bevat naar schatting tussen de 100 en 400 miljard sterren. En de Melkweg is slechts één van de miljarden sterrenstelsels in het heelal. Het totale aantal sterren in het waarneembare heelal wordt door astronomen geschat op iets in de orde van 10 tot de macht 24, dat is een 1 gevolgd door 24 nullen.
Van al die sterren kun je er met het blote oog maar een paar duizend zien, afhankelijk van hoe donker de hemel bij jou is. Lichtverontreiniging in en rond steden maakt dat er nog veel minder zichtbaar zijn.
Veelgestelde vragen over sterren
Is de zon een gewone ster?
Ja. De zon is een vrij gemiddelde ster, van het type dat astronomen een “gele dwerg” noemen. Ze is niet bijzonder groot of bijzonder klein vergeleken met andere sterren in de Melkweg.
Waarom twinkelen sterren?
Sterren twinkelen doordat hun licht door de aardatmosfeer beweegt. Luchtlagen met verschillende temperaturen buigen het licht steeds iets anders, waardoor het lijkt te flikkeren.
Zijn alle sterren even groot?
Nee, sterren verschillen enorm in grootte. Zo bestaan er superreuzensterren die honderden keren groter zijn dan de zon, en dwergsterren die veel kleiner zijn.
Kun je een ster zien overdag?
Ja, maar er is maar één ster die je overdag ziet: de zon. Het licht van de zon is zo fel dat het licht van alle andere sterren erdoor wordt overspoeld.
Sterren zijn de bouwstenen van het heelal. Ze produceren de energie en de zware elementen waaruit planeten, maar ook wij zelf, zijn opgebouwd. Wie omhoog kijkt op een heldere nacht, ziet niet alleen lichtpuntjes, maar hele zonnen op immense afstand.
