Wat zijn de steelpan sterren precies
De naam steelpan sterren verwijst naar een opvallende rij van zeven sterren. Deze groep staat niet op zichzelf, want het is geen officieel sterrenbeeld. De steelpan is een deel van het sterrenbeeld Grote Beer. Binnen dit grotere plaatje kijken mensen vooral naar het patroon dat doet denken aan een pan met een steel. Vier sterren vormen de kom, drie de steel. Omdat de sterren dichtbij elkaar staan en heel helder zijn, is het makkelijk om dit patroon te herkennen – zelfs vanaf een drukke stad of uitgestrekt platteland. De steelpan is vooral goed te zien op het noordelijk halfrond, zoals in Nederland en België.
Herkenning en zichtbaarheid van de steelpan in de nachtelijke hemel
Door de helderheid vinden zowel kinderen als volwassenen het gemakkelijk de steelpan sterren te vinden. Als je met anderen samen bent en naar de sterrenhemel kijkt, wijst vaak iemand de steelpan aan. In het voorjaar en de zomer staat deze groep sterren hoog aan de hemel. In de winter zijn ze vaak laag boven de horizon te zien. In Nederland en België zijn de steelpan sterren bijna het hele jaar te bekijken. Gebruik je fantasie en je ziet al snel de contouren van een echte pan met een lange steel. Vroeger werd dit patroon in verschillende culturen anders genoemd. Zo spraken mensen in Engeland over de “Big Dipper” en in Frankrijk over de “Casserole”.
De sterren uitgelicht: namen en plek in het sterrenbeeld
Elke ster in de steelpan heeft een eigen naam en plaats binnen het patroon. De namen zijn Alkaid, Mizar, Alioth, Megrez, Phecda, Dubhe en Merak. Samen vormen zij de kenmerkende vorm van een pan. De vier sterren die de kom maken heten Phecda, Dubhe, Merak en Megrez. De steel bestaat uit Alkaid, Mizar en Alioth. Mizar is extra bijzonder, omdat je dichtbij nog een andere ster ziet: Alcor. Als je goede ogen hebt, kun je ze zelfs los van elkaar waarnemen. De steelpan sterren zijn een deel van de Grote Beer, die in het Latijn Ursa Major heet. Sommige sterren vind je ook terug als richtpunt. De lijn tussen Merak en Dubhe wijst bijvoorbeeld precies naar de Poolster, de bekendste ster van het noorden.
- Alkaid
- Mizar
- Alioth
- Megrez
- Phecda
- Dubhe
- Merak
De betekenis van de steelpan door de eeuwen heen
Het patroon dat wij steelpan noemen, kreeg door de eeuwen heen verschillende namen en betekenissen. Voor reizigers en zeevaarders was de steelpan een handig hulpmiddel. Door de locatie van de sterren kon je makkelijk de Poolster vinden. Die staat altijd in het noorden. Op die manier konden mensen hun weg op zee of over land bepalen. In verhalen en oude starengidsen kreeg de steelpan soms een rol als een wagen of een grote lepel. Ook in sprookjes en legendes komen de heldere sterren wel eens voor. Kinderen maken vaak hun eerste kennis met sterren aan de hand van dit heldere patroon. Tegenwoordig vinden veel hobby-astronomen het nog steeds leuk om de steelpan sterren te zoeken en herkennen.
Hoe kun je zelf de steelpan sterren vinden
Je kunt de steelpan sterren vanuit Nederland en België makkelijk met het blote oog zien, zolang het niet bewolkt is. Zoek een plek waar weinig licht van straatlantaarns of huizen is. Kijk omhoog naar het noorden. Let op een groepje van zeven heldere lichtjes. Denk aan een vierkant met eraan vast een gebogen lijn van drie sterren. Zo zie je al snel de kenmerkende vorm. Wil je zeker weten dat je naar de juiste sterren kijkt, dan kun je een sterrenkaart of een app op je telefoon gebruiken. Met een beetje geduld en een heldere nacht heb je de steelpan zo gevonden. Veel mensen raken niet uitgekeken en zien steeds meer andere patronen rondom de steelpan, zoals het hele sterrenbeeld Grote Beer.
Meest gestelde vragen over steelpan sterren
- Wat is het verschil tussen de steelpan en de Grote Beer? De steelpan is geen compleet sterrenbeeld. Het is een makkelijk herkenbaar deel van het sterrenbeeld Grote Beer. De pan bestaat uit de zeven helderste sterren van de Grote Beer.
- Waarom noemt men het patroon een steelpan? Het patroon van deze sterren lijkt op een ouderwetse pan met een lange steel, vandaar de naam steelpan. De vier sterren vormen de pan, de drie andere de steel.
- Zijn de steelpan sterren het hele jaar door te zien? De steelpan sterren zijn vanuit Nederland en België bijna altijd zichtbaar. Soms staan ze hoog, soms laag aan de hemel, afhankelijk van het seizoen en het tijdstip.
- Wat kun je met de steelpan vinden? Je kunt met behulp van de steelpan, en vooral met de lijn tussen Merak en Dubhe, de Poolster vinden. De Poolster geeft het noorden aan en werd vroeger vaak gebruikt om te navigeren.
- Zijn de individuele sterren van de steelpan ver weg? De afstanden tot de sterren van de steelpan verschillen, maar ze staan allemaal op honderden lichtjaren van de aarde. Ze horen bij dezelfde sterrengroep, maar zijn niet allemaal even ver weg.
