De Melkweg is het sterrenstelsel waar de zon, de aarde en alle sterren die je ’s nachts ziet bij horen. Het is een platte, ronde schijf van honderden miljarden sterren, met gasnevels en sterrenhopen, en de zon is een van die sterren. De wazige lichtband die je op een donkere nacht aan de hemel ziet, is diezelfde schijf, van binnenuit bekeken. Over de toekomst van het stelsel lees je vaak dat het over vier à vijf miljard jaar botst met het Andromedastelsel. Sinds 2025 is dat minder zeker dan het klinkt: de kans dat het binnen tien miljard jaar gebeurt, wordt nu op ongeveer de helft geschat.
Wat is de Melkweg?
De Melkweg is een groot spiraalstelsel, ongeveer vergelijkbaar met het nabije Andromedastelsel. Stelsels van dit type zijn platte, ronde schijven met een paar honderd miljard sterren. De meeste sterren zitten in het dikkere centrale gebied. In de buitendelen liggen de spiraalarmen, met jonge sterren, heldere gasnevels en sterrenhopen. De zon is een van die sterren en staat nabij de rand van een spiraalarm.
Dat beeld is betrekkelijk nieuw. In de achttiende eeuw telde William Herschel sterren en concludeerde dat het stelsel plat is. Aan het begin van de twintigste eeuw dacht de Nederlandse sterrenkundige Jacobus Kapteyn dat het stelsel vrij klein was en dat de zon dicht bij het centrum stond. Pas sinds de jaren vijftig is bekend dat de Melkweg een groot spiraalstelsel is. Wat een ster zelf is en hoe hij licht maakt, lees je in wat zijn sterren.
Hoe groot is de Melkweg?
De middellijn van de Melkweg bedraagt ongeveer honderdduizend lichtjaar. Een lichtjaar is de afstand die licht in een jaar aflegt, met een snelheid van ongeveer 300.000 kilometer per seconde.
Hoeveel sterren erin staan, is een schatting. Het Nederlandse informatiecentrum voor sterrenkunde NOVA noemt zo’n vierhonderd miljard sterren, de Europese ruimtevaartorganisatie ESA spreekt van honderden miljarden. Hoe die schattingen tot stand komen en wat dat betekent voor het hele heelal, staat in hoeveel sterren zijn er in totaal.
Ook de afstand van de zon tot het centrum verschilt per bron. NOVA noemt ongeveer 27.000 lichtjaar, ESA ongeveer 26.000 lichtjaar. Beide bronnen geven het als een afgeronde waarde.
Hoe ziet de Melkweg eruit?
Metingen met de Europese ruimtetelescoop Gaia bevestigden dat de Melkweg vier spiraalarmen heeft. De zon staat in de Orion-arm, een van de twee kleinere armen. Gaia mat van zeven miljoen sterren de beweging in drie dimensies. Daaruit bleek dat de schijf als geheel beweegt en nog sporen draagt van botsingen uit het verleden.
In de kern van de Melkweg zit een zwart gat: Sagittarius A*. Het is vier miljoen keer zo zwaar als de zon. In mei 2022 werd het eerste beeld ervan gepubliceerd, gemaakt met de Event Horizon Telescope, een netwerk van acht radio-observatoria dat samenwerkt als één telescoop ter grootte van de aarde. De vorm, de armen en de kern komen uitgebreider aan bod in hoe ziet de Melkweg eruit.
Waarom zie je de Melkweg als een band aan de hemel?
Omdat je er middenin zit. De aarde staat binnen de platte schijf van het stelsel. Kijk je langs die schijf, dan zie je in die richting enorm veel sterren achter elkaar, die samen een wazige band van licht vormen. Kijk je loodrecht op de schijf, omhoog of omlaag, dan zie je alleen de sterren dicht bij de zon en daarachter vrijwel lege ruimte.
NOVA vergelijkt het met wonen aan de rand van een stad waarvan alle gebouwen doorzichtig zijn. De lichten zie je dan vooral in een horizontale band rondom je, en maar weinig erboven of eronder. Met een verrekijker of telescoop zie je dat de band bestaat uit veel zwakke sterren.
Om de Melkweg zelf te zien, heb je een heldere, maanloze nacht nodig. In Nederland gelden Drenthe, Friesland en de Waddenkust en Waddeneilanden als de donkerste gebieden. Na middernacht is het er donkerder dan ervoor, omdat bijvoorbeeld sportvelden dan vaak uit zijn. Niet alles is vanuit Nederland te zien: de Magelhaense Wolken, begeleidende sterrenstelsels van de Melkweg, zijn hier nooit zichtbaar. Praktische tips voor een avond buiten staan in sterren kijken: zo haal je er het meeste uit.
Hoe beweegt de zon door de Melkweg?
De zon draait in een baan om het centrum van de Melkweg. Over de duur van één omloop verschillen de bronnen: NOVA noemt tweehonderdtwintig miljoen jaar, ESA ongeveer 230 miljoen jaar.
Onderweg kruist de zon structuren in de schijf. Gaia bracht een golvende gasstructuur in kaart, de Radcliffe-golf, van ongeveer 9000 lichtjaar lang. Volgens modellen stak de zon die golf ongeveer 13 miljoen jaar geleden over.
Hoe is de Melkweg gegroeid?
De Melkweg is niet in één keer ontstaan zoals hij nu is. Hij groeide mede door botsingen met kleinere sterrenstelsels. Ongeveer 10 miljard jaar geleden botste de Melkweg met een stelsel dat sterrenkundigen Gaia-Enceladus noemen. Gaia vond een groep van 30.000 sterren die het puin van die samensmelting lijkt te zijn.
Het dwergstelsel Sagittarius, met tientallen miljoenen sterren, is minstens drie keer door de schijf van de Melkweg gegaan: ongeveer 5 tot 6 miljard, 2 miljard en 1 miljard jaar geleden. Die passages gaven de vorming van nieuwe sterren een duw. Een ervan viel ongeveer samen met het ontstaan van de zon, zo’n 4,7 miljard jaar geleden.
Botst de Melkweg met het Andromedastelsel?
Lang was het antwoord: ja, over ongeveer 4,5 miljard jaar. Een analyse op basis van metingen met de Hubble-ruimtetelescoop kwam in 2012 tot een frontale botsing binnen hooguit 5 miljard jaar.
In 2025 verscheen in het vakblad Nature Astronomy een nieuwe berekening, door een team onder leiding van Till Sawala van de Universiteit van Helsinki. Het team gebruikte metingen van Hubble en Gaia en rekende 100.000 mogelijke toekomsten door, elk over een periode van 10 miljard jaar. De uitkomst, zoals ESA die samenvat:
- De kans dat de Melkweg en Andromeda binnen 10 miljard jaar samensmelten, is ongeveer fifty-fifty.
- De kans op een frontale botsing binnen 4 tot 5 miljard jaar, het oude scenario, is ongeveer 2 procent.
Het verschil met eerdere berekeningen zit in de buren. De Grote Magelhaense Wolk, een begeleidend sterrenstelsel van de Melkweg, trekt de Melkweg een beetje uit het baanvlak en weg van Andromeda. Dat maakt een botsing iets minder waarschijnlijk. M33, een groot begeleidend stelsel van Andromeda, trekt de Melkweg juist iets richting Andromeda en maakt een botsing iets waarschijnlijker. De onderzoekers benadrukken dat de Grote Magelhaense Wolk de botsing niet voorkomt, maar wel minder zeker maakt.
Kort gezegd: een samensmelting met Andromeda is goed mogelijk, maar niet zeker. Een frontale botsing binnen vier à vijf miljard jaar, het scenario dat lang als vaststaand gold, is volgens deze berekening onwaarschijnlijk.
Lees ook: De Melkweg: een sterrenstelsel vol sterren en planeten
Lees ook: Melkweg: hoeveel mensen wonen er in het sterrenstelsel?
Laatst gecontroleerd op 25 oktober 2026
