Een maansverduistering ontstaat wanneer de zon, de aarde en de maan precies op één lijn staan, met de aarde in het midden. De aarde werpt dan een schaduw op de maan, waardoor de maan gedeeltelijk of volledig donker kleurt. Dit verschijnsel is alleen mogelijk tijdens een volle maan, maar niet elke volle maan leidt tot een maansverduistering, omdat de maan meestal iets boven of onder de schaduw van de aarde langs beweegt.
Hoe ontstaat een maansverduistering precies?
De schaduw die de aarde werpt bestaat uit twee delen: de kernschaduw (umbra) en de halfschaduw (penumbra). In de kernschaduw komt vrijwel geen direct zonlicht meer bij de maan. In de halfschaduw wordt het zonlicht alleen gedeeltelijk geblokkeerd. Afhankelijk van welk deel van de schaduw de maan doorloopt, ontstaat een ander soort verduistering.
Bij een totale maansverduistering beweegt de maan volledig door de kernschaduw van de aarde. Toch verdwijnt de maan niet helemaal uit het zicht. Rood en oranje licht van de zon wordt door de atmosfeer van de aarde gebogen en bereikt de maan nog wel. Daardoor kleurt de maan tijdens zo’n verduistering diep rood of oranje. Dit fenomeen staat ook wel bekend als een “bloedmaan”.
De drie soorten maansverduistering
- Totale maansverduistering: de maan beweegt volledig door de kernschaduw van de aarde. De maan kleurt rood of oranje en is duidelijk zichtbaar met het blote oog.
- Gedeeltelijke maansverduistering: alleen een deel van de maan beweegt door de kernschaduw. Je ziet een donkere “beet” in de maan.
- Halfschaduwverduistering: de maan trekt door de halfschaduw van de aarde. Het verschil is subtiel: de maan lijkt iets minder helder dan normaal. Dit is vaak nauwelijks te zien zonder hulpmiddelen.
Hoe lang duurt een maansverduistering?
Een totale maansverduistering kan van begin tot eind twee tot vier uur duren. De fase waarin de maan volledig in de kernschaduw staat, de zogenoemde totaliteitsfase, duurt maximaal ongeveer 107 minuten. Hoe lang dit precies duurt, verschilt per verduistering en hangt af van de baan die de maan door de schaduw volgt.
Een halfschaduwverduistering is lastiger te timen, omdat het begin en einde nauwelijks zichtbaar zijn. Sterrenkundigen berekenen de precieze tijden van elke fase op voorhand, zodat je weet wanneer je buiten moet staan.
Wanneer en hoe kun je een maansverduistering zien?
Een maansverduistering is altijd te zien vanaf de helft van de aarde die de maan op dat moment “ziet”. Je hebt geen telescoop of speciale bril nodig, in tegenstelling tot een zonsverduistering. Gewoon buiten staan en omhoog kijken is genoeg. Wel heb je helder weer nodig en een donkere omgeving helpt, al is de bloedmaan ook vanuit een stad goed te volgen.
Maansverduisteringen komen gemiddeld een paar keer per jaar voor, maar niet elke verduistering is zichtbaar vanuit Nederland of België. Of je een verduistering kunt zien, hangt af van of het op dat moment nacht is op jouw locatie en of de maan boven de horizon staat. Organisaties zoals de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weerkunde en Sterrenkunde (KNVWS) publiceren vooruitblikkende kalenders met exacte data en tijden.
Verschil met een zonsverduistering
Een maansverduistering en een zonsverduistering lijken op elkaar, maar zijn fundamenteel anders. Bij een zonsverduistering staat de maan tussen de zon en de aarde in, waardoor de maan een schaduw op de aarde werpt. Bij een maansverduistering staat de aarde tussen de zon en de maan in. Een zonsverduistering is alleen te zien in een smal pad op aarde en nooit met het blote oog zonder bescherming. Een maansverduistering is veilig met het blote oog te volgen en zichtbaar voor iedereen aan de nachtelijke kant van de aarde.
Wil je een maansverduistering niet missen, houd dan de kalenders van astronomische verenigingen of apps zoals Stellarium in de gaten. Ze geven per locatie aan wanneer elke fase begint en eindigt, zodat je precies weet wanneer je naar buiten moet.
