De maan is gemiddeld 384.400 kilometer van de aarde verwijderd. Dat is de afstand die de meeste mensen kennen, maar de werkelijke afstand verandert voortdurend. De maan beweegt namelijk niet in een perfecte cirkel om de aarde, maar in een ellips. Daardoor is de afstand soms een stuk groter of kleiner dan dat gemiddelde.
Hoe ver is de maan precies? Dichtstbij en verst weg
Op het punt waarop de maan het dichtst bij de aarde staat (het perigeum) bedraagt de afstand ongeveer 356.500 kilometer. Op het verste punt (het apogeum) is dat zo’n 406.700 kilometer. Het verschil is dus meer dan 50.000 kilometer. Dat klinkt enorm, maar op kosmische schaal is het een kleine variatie.
Als de maan op haar dichtstbijzijnde punt staat tijdens volle maan, noemen mensen dat een “supermaan”. De maan lijkt dan iets groter en helderder aan de hemel dan normaal. Het verschil met een gewone volle maan is met het blote oog klein, maar meetbaar.
Hoe snel kom je bij de maan?
Om die afstand tastbaar te maken, helpt het om te vergelijken met vervoersmiddelen die we kennen:
- Auto (120 km/u): ongeveer 133 dagen rijden zonder stop
- Vliegtuig (900 km/u): ruim 17 dagen vliegen
- Licht (299.792 km/s): iets meer dan 1,2 seconde
- Apollo-ruimteschip (circa 3.900 km/u): ongeveer vier dagen, zoals de Apollo-missies in de jaren zestig en zeventig aantoonden
Licht legt de afstand van de aarde naar de maan dus af in iets meer dan een seconde. Wetenschappers gebruiken dat gegeven ook om de afstand nauwkeurig te meten: ze schieten een laserstraal naar reflectoren die astronauten tijdens de Apollo-missies op de maan achterlieten, en meten hoe lang het duurt voordat het licht terugkomt.
Wordt de maan verder weg?
Ja. De maan beweegt elk jaar ongeveer 3,8 centimeter van de aarde weg. Dat klinkt verwaarloosbaar, maar over miljoenen jaren telt dat op. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht publiceerden in 2022 onderzoek waaruit bleek dat de maan 2,46 miljard jaar geleden nog aanzienlijk dichter bij de aarde stond dan nu. Ze leidden dat af uit gelaagd gesteente, waarin het ritme van getijden uit die tijd bewaard is gebleven. Dat gesteente laat ook zien dat de dag op aarde destijds korter was, omdat de aarde sneller om haar as draaide. De gravitatiewerking van de maan remt die rotatie af, en de energie die daarbij vrijkomt duwt de maan langzaam naar buiten.
Hoe meten we de afstand tot de maan?
De meest nauwkeurige methode is de lasermeting die hierboven al werd genoemd. Wetenschappers sturen een laserstraal naar de reflectorpanelen op het maanoppervlak. De reistijd van het licht heen en terug bepaalt de afstand tot op een paar centimeter nauwkeurig. Deze methode heet “lunar laser ranging” en wordt wereldwijd door meerdere observatoria toegepast.
Vroeger gebruikten astronomen parallax: ze maten de positie van de maan tegelijk vanaf twee ver uit elkaar gelegen punten op aarde en berekenden de afstand via geometrie. Die methode was al verrassend nauwkeurig, maar de lasertechniek is vele malen preciezer.
De gemiddelde afstand van 384.400 kilometer is dus geen ruwe schatting, maar een goed gemeten gemiddelde van een afstand die elke dag iets verschilt. Wil je weten hoe ver de maan op dit moment precies is, dan kun je dat in real time opzoeken via bijvoorbeeld NASA’s website, die de actuele afstand bijhoudt.
