Welke sterren je ziet, hangt af van het seizoen, je locatie en hoe donker de hemel is. Vanaf Nederland en België zie je met het blote oog op een heldere, donkere nacht naar schatting zo’n 2.000 tot 3.000 sterren. Vanuit een stad met veel lichtvervuiling zijn dat er maar een paar honderd. De helderste sterren zijn altijd te zien, ongeacht waar je staat.
De helderste sterren die je kunt zien
Sirius is de helderste ster aan de nachtelijke hemel en is in Nederland te zien in de wintermaanden, laag aan de zuidelijke hemel. De op een na helderste ster die je vanuit Nederland ziet, is Arcturus, een oranje reus die je in het voorjaar en de zomer hoog aan de hemel vindt. Vega, Deneb en Altaïr vormen samen de Zomerdrieboek, een groot hemelpatroon dat je van juni tot in de herfst kunt zien. Capella, in het sterrenbeeld Auriga, is een van de helderste sterren in de winterhemel.
Wat veel mensen niet weten: planeten zoals Venus, Jupiter en Mars zijn geen sterren, maar ze schijnen zo fel dat ze er precies op lijken. Venus is na de maan het helderste object aan de nachtelijke hemel en schijnt zo fel dat je er soms een schaduw van ziet. Planeten flikkeren minder dan echte sterren, wat een handig onderscheid is.
Welke sterren zie je per seizoen?
De sterrenhemel wisselt per seizoen, omdat de aarde om de zon draait en je daardoor steeds naar een andere kant van het heelal kijkt. Hieronder een snel overzicht van wat je per seizoen ziet:
- Winter: Orion is het bekendste sterrenbeeld, met de heldere sterren Betelgeuze (roodachtig) en Rigel (blauwwit). Ook Sirius, Aldebaran in Stier en de Pleiaden-sterrenhoop zijn goed te zien.
- Lente: Arcturus verschijnt hoog aan de hemel. Het sterrenbeeld Leeuw is goed zichtbaar met de heldere ster Regulus. De Grote Beer staat hoog aan de hemel.
- Zomer: De Melkweg is het best te zien, met name richting het zuidoosten. De Zomerdrieboek (Vega, Deneb, Altaïr) domineert. Scorpius staat laag in het zuiden, maar is vanuit Nederland maar half zichtbaar.
- Herfst: Het Grote Vierkant van Pegasus staat hoog. Andromeda is te zien, inclusief het Andromedastelsel op heldere nachten. De Poolster (Polaris) is altijd op dezelfde plek: recht naar het noorden.
Welke sterren zie je altijd, het hele jaar door?
Sommige sterren en sterrenbeelden zijn circumpolair: ze draaien rond de Poolster en gaan nooit onder de horizon. Vanuit Nederland gaat dat om sterrenbeelden als de Grote Beer, de Kleine Beer, Cassiopeia en Cepheus. De Poolster zelf staat vrijwel stil aan de hemel en wijst altijd richting het noorden. Dit maakt hem handig als oriëntatiepunt, ook zonder kompas.
Hoe vind je welke sterren je vanavond ziet?
De makkelijkste manier is een sterren-app op je telefoon. Richt je telefoon naar de hemel en de app toont precies welke ster of planeet je voor je hebt. Apps zoals Sky Tonight (beschikbaar in de App Store) laten in real-time zien wat er boven je hoofd staat, welke astronomische evenementen er zijn en wat er die maand te zien is. Je hoeft niets van sterrenkunde te weten om het te gebruiken.
Zonder app kun je de Grote Beer gebruiken als startpunt. Verleng de twee voorste sterren van de “bak” vijf keer hun onderlinge afstand, en je komt uit bij de Poolster. Vanaf de Poolster kun je van daaruit andere sterrenbeelden lokaliseren.
Wat maakt een nacht het meest geschikt?
Drie dingen bepalen hoeveel sterren je ziet: lichtvervuiling, bewolking en de fase van de maan. Op een volle maan is de hemel zo helder verlicht dat zwakkere sterren verdwijnen. De beste sterrenavonden zijn bij nieuwe maan, ver van de stad, op een nacht zonder wolken. Een donkere hemel op het platteland maakt het verschil tussen een paar honderd sterren en duizenden. Je ogen hebben bovendien zo’n 20 minuten nodig om te wennen aan het donker, dus geef het even de tijd voor je conclusies trekt over hoe goed het zicht is.
Of je nu een app gebruikt of gewoon naar buiten stapt op een heldere nacht: de helderste sterren zoals Sirius, Vega en Arcturus zijn altijd een betrouwbaar beginpunt. Vanaf daar valt de rest van de hemel snel op zijn plek.
