Mars onderzoek trekt al decennia de aandacht van wetenschappers over de hele wereld. De rode planeet lijkt op het eerste gezicht een dorre, koude woestijn, maar onder dat oppervlak gaat een veel ingewikkelder verhaal schuil. Recente ontdekkingen laten zien dat Mars nog steeds vol verrassingen zit, van enorme ijskappen tot sporen van modder die ooit door diepe dalen stroomde. Hoe meer we leren over Mars, hoe meer vragen er ook opduiken.
De noordelijke ijskap van Mars heeft een verborgen geschiedenis
Een grote ijskap bedekt de noordpool van Mars. Wetenschappers van de TU Delft en het Duitse Lucht en Ruimtevaartcentrum hebben onderzocht hoe oud die ijskap precies is en wat er daaronder zit. Ze gebruikten daarvoor een methode die geologen ook op aarde toepassen: meten hoe de bodem vervormd is door het gewicht van het ijs dat erop drukt. Die vervorming vertelt iets over het materiaal en de structuur diep onder het oppervlak. De resultaten werden gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature en bevatten opvallende bevindingen. Zo bleek de inwendige opbouw van de planeet anders te zijn dan eerder werd aangenomen. De ijskap zelf is ook jonger dan verwacht, wat betekent dat ze pas relatief laat in de geschiedenis van Mars is gevormd. Dat roept nieuwe vragen op over hoe het klimaat op Mars door de tijd heen is veranderd.
Water op Mars: minder lang aanwezig dan gedacht
Lange tijd gingen wetenschappers ervan uit dat er vloeibaar water op Mars aanwezig was gedurende een lange periode. Nieuw onderzoek van de Universiteit Utrecht gooit die aanname overhoop. Planeetonderzoeker Lonneke Roelofs bestudeerde geullandschappen op Mars die lijken op sporen van modderstromen. Satellietbeelden van de HiRISE camera toonden aan dat deze geulen eerder zijn gevormd door modder dan door stromend water. Dat klinkt misschien als een klein verschil, maar het heeft grote gevolgen. Als modder en niet water verantwoordelijk was voor deze landvormen, dan was de periode dat er echt vloeibaar water op het oppervlak stroomde waarschijnlijk veel korter dan we dachten. Dit duwt de aanwezigheid van water op Mars verder terug in de tijd en maakt de planeet in zijn huidige staat nóg droge en onherbergzamer dan eerder werd aangenomen.
Rovers en satellieten brengen het oppervlak in kaart
Naast de studie van ijskappen en modderstromen wordt Mars ook intensief onderzocht vanuit de ruimte en rechtstreeks op het oppervlak. De NASA rover Perseverance rijdt al jaren door de Jezero krater, een plek waarvan wetenschappers denken dat er ooit een meer lag. De rover verzamelt gesteentemonsters die in de toekomst mogelijk naar aarde worden teruggebracht. Tegelijkertijd cirkelt een reeks satellieten om Mars heen, waaronder de Mars Reconnaissance Orbiter en de Europese Mars Express. Deze toestellen meten de samenstelling van de atmosfeer, brengen het landschap in kaart en speuren naar tekenen van vroeger leven. De combinatie van grondonderzoek en metingen vanuit de baan om de planeet geeft een steeds completer beeld van hoe Mars er van binnen en van buiten uitziet.
Wat de toekomst van planeetonderzoek ons kan brengen
De komende jaren staan er meerdere nieuwe missies gepland naar Mars. De meest besproken is de plannen voor een bemande vlucht, waar zowel NASA als ruimtevaartbedrijf SpaceX aan werken. Maar ook onbemande missies leveren waardevolle kennis op. De ExoMars rover van de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA moet in de toekomst op zoek gaan naar tekenen van vroeger leven door diep in de bodem te boren. Wetenschappers hopen zo meer te weten te komen over de mogelijkheid dat Mars ooit bewoonbaar was. Het gaat daarbij niet alleen om nieuwsgierigheid, maar ook om het begrijpen van onze eigen planeet. Hoe Mars zich heeft ontwikkeld, en waarom het zijn atmosfeer en water verloor, helpt ons beter begrijpen wat de aarde stabiel houdt en hoe kwetsbaar die stabiliteit eigenlijk is.
Veelgestelde vragen
Wat heeft TU Delft ontdekt over de ijskap van Mars?
Onderzoekers van de TU Delft ontdekten dat de noordelijke ijskap van Mars jonger is dan eerder werd gedacht. Ook de inwendige structuur van de planeet bleek anders te zijn dan verwacht. Ze maten hoe de bodem onder de ijskap was vervormd door het gewicht van het ijs, een techniek die ook bij onderzoek op aarde wordt gebruikt.
Waarom is het belangrijk om te weten of er water was op Mars?
De aanwezigheid van water op Mars is belangrijk omdat vloeibaar water een noodzakelijke voorwaarde is voor leven zoals wij dat kennen. Als er ooit water op het oppervlak stroomde, is de kans groter dat er ook vroeger leven mogelijk was. Nieuw onderzoek suggereert dat de periode met vloeibaar water op Mars korter was dan gedacht.
Hoe worden gesteentemonsters van Mars teruggebracht naar aarde?
De rover Perseverance verzamelt gesteentemonsters en plaatst die in kleine buisjes op het oppervlak. Het plan is om een toekomstige missie te sturen die deze buisjes oppikt en terugbrengt naar aarde. NASA en ESA werken samen aan dit zogenoemde Mars Sample Return programma, al lopen de planningen voor deze missie nog.
Heeft Mars een atmosfeer en wat bestaat die uit?
Mars heeft wel degelijk een atmosfeer, maar die is veel dunner dan de atmosfeer van de aarde. De Marsatmosfeer bestaat voor meer dan 95 procent uit koolstofdioxide. Er zit ook een kleine hoeveelheid stikstof en argon in. Door de dunne atmosfeer is er nauwelijks bescherming tegen straling en is het oppervlak gemiddeld ongeveer 60 graden onder nul.
