Het heelal is zo groot dat zelfs de beste telescopen maar een deel ervan kunnen zien. Onderzoekers denken dat de ruimte mogelijk oneindig is, al is dat nooit met zekerheid vast te stellen. Wat we wél weten: het waarneembare heelal strekt zich uit over ongeveer 93 miljard lichtjaar in diameter, en daarbinnen bevinden zich naar schatting 200 miljard sterrenstelsels.
Die getallen zijn bijna niet voor te stellen. Ter vergelijking: alleen al in ons eigen melkwegstelsel, de Melkweg, zijn er volgens NASA minstens 100 miljard sterren. En de Melkweg is slechts één van die 200 miljard sterrenstelsels. De ruimte is dus niet alleen groot, ze is duizelingwekkend groot.
Wat is het verschil tussen het heelal en de ruimte?
De termen “heelal” en “ruimte” worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze betekenen niet precies hetzelfde. Met “ruimte” bedoel je doorgaans de lege, luchtloze omgeving buiten de dampkring van de aarde. Het “heelal” (ook wel universum of kosmos genoemd) is alles wat bestaat: alle ruimte, tijd, materie en energie samen.
Ruimte begint officieel op een hoogte van 100 kilometer boven de aarde, op de zogenoemde Kármánlijn. Daarboven is er geen luchtdruk meer en gedragen objecten zich als ruimtevoertuigen. Alles wat je daarboven ziet, de sterren, planeten, zwarte gaten en sterrennevel, maakt deel uit van het heelal.
Hoe groot is de heelal ruimte precies?
Het waarneembare deel van het heelal heeft een straal van zo’n 46 miljard lichtjaar. Dat is het gedeelte waarvan licht ons in de loop van de geschiedenis van het universum kan bereiken. Maar het totale heelal is waarschijnlijk veel groter, mogelijk zelfs oneindig. Dat kunnen wetenschappers niet meten, omdat licht van verder weg ons simpelweg nooit kan bereiken.
Een lichtjaar is de afstand die licht in één jaar aflegt, namelijk bijna 9,5 biljoen kilometer. Als je dat vermenigvuldigt met 46 miljard, begrijp je waarom geen ruimteschip ooit het heelal zou kunnen doorkruisen. Zelfs het snelste ding dat we kennen, licht zelf, doet er miljarden jaren over om van de ene rand van het waarneembare heelal naar de andere te reizen.
Wat zit er in de ruimte?
De ruimte lijkt leeg, maar is dat niet. Ze is gevuld met straling, magnetische velden, kosmisch stof en gas. Toch bestaat verreweg het grootste deel van het heelal uit donkere energie en donkere materie, twee dingen die we niet direct kunnen zien of meten, maar waarvan we de effecten wel waarnemen. Schattingen gaan ervan uit dat gewone materie, zoals sterren, planeten en mensen, slechts zo’n 5 procent van het totale heelal uitmaakt.
Sterrenstelsels zijn de grote bouwstenen van de ruimte. Ze bestaan uit sterren, planeten, gas, stof en zwarte gaten, allemaal bij elkaar gehouden door zwaartekracht. Sterrenstelsels komen bovendien niet alleen voor: ze zijn gegroepeerd in clusters en superclusters, die samen reusachtige structuren vormen die wel vergeleken worden met een kosmisch spinnenweb.
Is de ruimte oneindig?
Dat weten we niet. Het is één van de grootste open vragen in de wetenschap. Onderzoekers, onder wie teams die werken met data van ruimtetelescopen, denken dat het heelal zich na de oerknal is blijven uitbreiden en dat dit nog steeds gebeurt. Die uitbreiding gaat zelfs sneller dan het licht, waardoor nieuwe delen van het heelal voor altijd buiten ons bereik blijven.
Of er een “rand” is, en wat er dan achter die rand zit, kan de wetenschap niet beantwoorden. Sommige modellen beschrijven een eindige maar grenzeloze ruimte, vergelijkbaar met het oppervlak van een bol: je kunt er eindeloos op bewegen zonder ooit een rand te bereiken. Of dat klopt, is nog altijd onderwerp van onderzoek.
Veelgestelde vragen over het heelal en de ruimte
Hoeveel sterrenstelsels zijn er in het heelal?
Naar schatting zo’n 200 miljard sterrenstelsels, al suggereren nieuwere onderzoeken dat het er mogelijk nog veel meer zijn.
Hoeveel sterren zijn er in de Melkweg?
Volgens NASA minstens 100 miljard sterren, maar schattingen lopen op tot 400 miljard.
Hoe oud is het heelal?
Het heelal is naar schatting zo’n 13,8 miljard jaar oud, gemeten vanaf de oerknal.
Heeft de ruimte een rand?
Wetenschappers weten het niet. Het waarneembare heelal heeft een grens, maar of het totale heelal een rand heeft, is onbekend.
Is er leven elders in de ruimte?
Dat is nog niet aangetoond. Gezien de enorme aantallen sterren en planeten in het heelal achten veel wetenschappers de kans aanwezig, maar bewijs ontbreekt tot nu toe.
De schaal van het heelal blijft zelfs voor wetenschappers moeilijk te bevatten. Wat zeker is: de ruimte is geen lege stilte, maar een uitgestrekte omgeving vol structuur, beweging en nog veel onontdekte fenomenen. Hoe meer we meten en waarnemen, hoe duidelijker het wordt dat we nog maar aan het begin staan van het begrijpen van de ruimte om ons heen.
