Mercurius is de kleinste planeet van ons zonnestelsel. Met een diameter van ongeveer 4.879 kilometer is Mercurius zelfs kleiner dan sommige manen, waaronder Ganymedes (een maan van Jupiter) en Titan (een maan van Saturnus). Toch is Mercurius officieel een planeet, omdat hij rechtstreeks om de zon draait.
Hoe klein is Mercurius precies?
Om de grootte van Mercurius in perspectief te zetten: de aarde heeft een diameter van ongeveer 12.742 kilometer. Mercurius is daarmee ruwweg 2,5 keer kleiner dan de aarde. Als je de aarde vergelijkt met een softbal, dan is Mercurius een grote knikker ernaast.
Vroeger gold Pluto als de kleinste planeet, maar in 2006 besloot de Internationale Astronomische Unie (IAU) om Pluto te herclassificeren als dwergplaneet. Vanaf dat moment nam Mercurius de titel over van kleinste planeet in ons zonnestelsel.
De kleinste planeet van het zonnestelsel staat ook het dichtst bij de zon
Mercurius staat niet alleen het dichtst bij de zon, maar beweegt ook het snelst. Een omlooptijd om de zon duurt slechts 88 aardse dagen. Een jaar op Mercurius gaat dus veel sneller dan op aarde. Tegelijk draait de planeet erg traag om zijn eigen as: één dag op Mercurius duurt 59 aardse dagen. Dat leidt tot een merkwaardig effect: op Mercurius zijn er maar iets meer dan twee jaar in één dag.
Extreme temperaturen door weinig atmosfeer
Ondanks zijn positie vlak bij de zon is Mercurius niet de heetste planeet. Dat komt doordat Mercurius vrijwel geen atmosfeer heeft. Een atmosfeer houdt warmte vast, maar op Mercurius ontsnapt die warmte direct. Overdag kan de temperatuur oplopen tot wel 430 graden Celsius. ’s Nachts daalt die tot min 180 graden Celsius. Dat temperatuurverschil van meer dan 600 graden binnen één planeet is het grootste in ons zonnestelsel.
Hoe ziet het oppervlak van Mercurius eruit?
Het oppervlak van Mercurius lijkt sterk op dat van de maan: vol kraters, valleien en kliffen. De grootste bekende krater is het Caloris-bekken, met een diameter van ongeveer 1.550 kilometer. Dat bekken ontstond door een enorme meteorietinslag miljarden jaren geleden. Omdat er vrijwel geen atmosfeer is, worden kraters op Mercurius niet uitgewist door weer of erosie; ze blijven voor altijd zichtbaar.
Wat weten we van Mercurius dankzij ruimtemissies?
Mercurius is slechts door twee ruimtevaartuigen bezocht. NASA’s Mariner 10 vloog er in de jaren zeventig drie keer langs en bracht voor het eerst gedetailleerde foto’s terug. Later, van 2011 tot 2015, cirkelde NASA’s MESSENGER-sonde om de planeet heen en ontdekte onder meer waterijs in permanente schaduwzones bij de polen.
Inmiddels is er een nieuwe missie onderweg: BepiColombo, een samenwerking tussen de Europese ruimtevaartorganisatie ESA en de Japanse JAXA. BepiColombo is in 2018 gelanceerd en verwacht wordt dat de sonde rond 2025 bij Mercurius aankomt. Deze missie moet veel meer duidelijkheid geven over de samenstelling, het magnetisch veld en de geschiedenis van de kleinste planeet van ons zonnestelsel.
Waarom heeft Mercurius toch een magnetisch veld?
Een van de verrassende ontdekkingen is dat Mercurius een magnetisch veld heeft, al is dat veel zwakker dan dat van de aarde (ongeveer 1% van de sterkte). Dat is onverwacht voor zo’n kleine planeet. Wetenschappers denken dat Mercurius een gedeeltelijk vloeibare ijzerkern heeft, die dit veld genereert. De precieze samenstelling van die kern is een van de vragen die BepiColombo hoopt te beantwoorden.
Feiten over Mercurius op een rij
- Diameter: circa 4.879 kilometer
- Afstand tot de zon: gemiddeld circa 58 miljoen kilometer
- Omlooptijd om de zon: 88 aardse dagen
- Rotatieduur om eigen as: 59 aardse dagen
- Temperatuur overdag: tot +430 graden Celsius
- Temperatuur ’s nachts: tot -180 graden Celsius
- Aantal manen: geen
- Atmosfeer: vrijwel afwezig
Mercurius is ondanks zijn kleine formaat een fascinerende planeet vol extremen. Van de grootste temperatuurschommelingen in ons zonnestelsel tot waterijs op een planeet vlakbij de zon: hoe meer we leren over de kleinste planeet van ons zonnestelsel, hoe verrassender hij blijkt te zijn. De BepiColombo-missie zal de komende jaren ongetwijfeld voor nieuwe ontdekkingen zorgen.
