De Melkweg telt naar schatting honderden miljarden planeten. Dat klinkt abstract, maar astronomen schatten dat er gemiddeld minstens één planeet per ster is in ons sterrenstelsel. Omdat de Melkweg zo’n 100 tot 400 miljard sterren bevat, gaat het om een onvoorstelbaar groot aantal werelden. De meeste planeten in de Melkweg zijn nog nooit direct waargenomen, maar wetenschappers kunnen hun bestaan afleiden via slimme meetmethoden.
Hoe weten we dat er zoveel melkweg planeten zijn?
Planeten zijn te klein en te donker om vanuit de aarde rechtstreeks te zien. Toch heeft de ruimtetelescoop Kepler, die van 2009 tot 2018 actief was, duizenden planeten buiten ons zonnestelsel ontdekt. Die planeten heten exoplaneten. Kepler keek hoe de helderheid van een ster even afnam als een planeet ervoor langs bewoog. Dat heet de transitmethode.
Een andere methode is de radiaalsneelheidsmethode: een planeet trekt aan zijn ster en zorgt voor een kleine slingering. Die slingering is meetbaar als een verschuiving in het licht van de ster. Beide methoden samen hebben tot nu toe meer dan 5.500 bevestigde exoplaneten opgeleverd (stand 2024). Dat is slechts een fractie van wat er in werkelijkheid aanwezig is, want we hebben nog maar een klein stukje van de Melkweg goed kunnen bekijken.
Wat voor soort planeten komen voor in de Melkweg?
Planeten in de Melkweg zijn enorm gevarieerd. Grofweg zijn er vier soorten:
- Rotsplaneten: vergelijkbaar met Mars of de aarde, relatief klein en met een vaste korst.
- Super-Aarden: rotsachtige planeten die groter zijn dan de aarde maar kleiner dan Neptunus. Ze komen veel voor in de Melkweg.
- Gasreuzen: zoals Jupiter en Saturnus in ons eigen zonnestelsel, opgebouwd uit gas en soms enorm groot.
- Mini-Neptunen: planeten die qua grootte tussen een super-Aarde en een gasgigant invallen, met een dikke atmosfeer.
Opvallend is dat super-Aarden en mini-Neptunen veruit het meest lijken voor te komen in de Melkweg, terwijl dat type planeet ontbreekt in ons eigen zonnestelsel. Dat maakt ons zonnestelsel eigenlijk een beetje bijzonder.
Zijn er planeten in de Melkweg die op aarde lijken?
Ja, en dat is een van de meest spannende ontdekkingen van de afgelopen jaren. Astronomen hebben meerdere rotsplaneten gevonden in de zogeheten bewoonbare zone van hun ster. Dat is het gebied op de juiste afstand van een ster waar vloeibaar water op het oppervlak mogelijk zou zijn. Bekende voorbeelden zijn de planeten rondom de ster TRAPPIST-1, een rode dwergster op ongeveer 40 lichtjaar van de aarde. Drie van die zeven planeten liggen in de bewoonbare zone.
Of er leven op zulke planeten bestaat, weten we niet. De aanwezigheid van vloeibaar water is een noodzakelijke voorwaarde, maar geen garantie. Toekomstige telescopen zoals de James Webb-ruimtetelescoop onderzoeken de atmosfeer van dit soort planeten op aanwijzingen voor leven.
Planeten zonder ster: zwervende planeten in de Melkweg
Niet alle planeten in de Melkweg draaien om een ster. Sommige planeten zijn bij het ontstaan van hun zonnestelsel weggeslingerd en zweven sindsdien vrij door de ruimte. Die worden zwervende planeten of rogue planets genoemd. Schattingen lopen uiteen, maar sommige modellen suggereren dat er in de Melkweg meer zwervende planeten zijn dan planeten rondom sterren. Ze zijn extreem moeilijk te vinden omdat ze zelf geen licht uitstralen.
Waar in de Melkweg bevinden de meeste planeten zich?
De Melkweg heeft een schijfvorm met een centrale bol (de uitstulping in het midden) en spiraalvormige armen. Ons zonnestelsel zit in een van die spiraalarms, op ongeveer 26.000 lichtjaar van het galactische centrum. Planeten lijken verspreid voor te komen over de hele Melkweg, maar het galactische centrum is een chaotische omgeving met meer straling en gravitationele verstoringen. Sommige astronomen denken dat planeten dichter bij het centrum minder kans hebben op stabiele banen en daardoor minder geschikt zijn als leefomgeving.
In de buitenste delen van de Melkweg, ver van het centrum, zijn de omstandigheden stabieler. Maar die gebieden bevatten ook minder zware elementen zoals ijzer en silicium, die nodig zijn voor de vorming van rotsplaneten. De beste kansen op aardachtige planeten lijken te liggen in het middengebied van de Melkweg, vergelijkbaar met de positie van ons eigen zonnestelsel.
Veelgestelde vragen over planeten in de Melkweg
Hoeveel planeten zitten er in de Melkweg?
Naar schatting honderden miljarden, waarschijnlijk meer dan het aantal sterren. Sommige sterren hebben meerdere planeten, zoals ons eigen zonnestelsel met acht.
Hoeveel exoplaneten zijn er bevestigd?
Vanaf 2024 zijn er meer dan 5.500 bevestigde exoplaneten bekend. Dat zijn planeten buiten ons zonnestelsel, maar nog steeds in de Melkweg.
Zijn er planeten in de Melkweg met leven?
Dat weten we niet. Er zijn meerdere planeten gevonden in bewoonbare zones van hun ster, maar direct bewijs van leven is er nog niet gevonden.
Wat is een exoplaneet?
Een exoplaneet is elke planeet die buiten ons zonnestelsel bestaat, maar nog altijd binnen de Melkweg valt (tenzij het een planeet in een ander sterrenstelsel betreft).
Het onderzoek naar planeten in de Melkweg staat nog in de kinderschoenen. Met telescopen als de James Webb-ruimtetelescoop en toekomstige grondtelescopen zal het aantal bekende exoplaneten de komende decennia flink groeien. De kans is reëel dat we binnen afzienbare tijd een planeet vinden die sterk op de aarde lijkt, inclusief aanwijzingen voor een atmosfeer die leven mogelijk maakt.
