Welke planeten nu zichtbaar zijn, hangt af van de datum en je locatie, maar met het blote oog kun je op elk willekeurig moment doorgaans meerdere planeten zien: Venus, Mars, Jupiter en Saturnus zijn regelmatig goed te spotten. Mercurius is zichtbaar maar vraagt wat meer moeite. De andere planeten (Uranus, Neptunus) zijn alleen met een verrekijker of telescoop te zien.
Welke planeten zijn nu zichtbaar zonder telescoop?
Vijf planeten zijn met het blote oog zichtbaar: Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus. Dat is al zo sinds de oudheid. Of ze op een bepaalde avond ook daadwerkelijk aan de hemel staan, verschilt per seizoen en per jaar, omdat de planeten steeds een andere positie ten opzichte van de zon innemen.
- Venus is de helderste planeet aan de hemel en bijna altijd gemakkelijk te vinden. Je ziet hem vlak na zonsondergang in het westen (avondster) of vlak voor zonsopgang in het oosten (ochtendster). Hij is zo fel dat je hem soms ook overdag kunt zien.
- Jupiter is na Venus de helderste planeet en valt op door zijn witte, vaste glinstering. In perioden dat Jupiter hoog aan de hemel staat, is hij onmisbaar te missen.
- Mars herken je aan zijn oranje-roodachtige kleur. Rond zijn oppositie (het moment dat Mars het dichtst bij de aarde staat) is hij bijzonder helder. Buiten die periode is hij een stuk minder opvallend.
- Saturnus heeft een gelig-witte gloed. Hij is iets minder helder dan Jupiter maar prima met het blote oog te zien. Met zelfs een kleine telescoop zie je al zijn ringen.
- Mercurius staat altijd dicht bij de zon en is daardoor moeilijker te spotten. Je vindt hem vlak na zonsondergang laag aan de westelijke horizon of vlak voor zonsopgang laag in het oosten. Kijk vroeg, want hij verdwijnt snel onder de horizon.
Hoe weet je precies welke planeten vanavond zichtbaar zijn?
De zichtbaarheid wisselt per dag. Een handige en betrouwbare site voor Nederland en België is hemel.waarnemen.com. Daar zie je per avond precies welke planeten zichtbaar zijn, hoe laat ze op- en ondergaan en hoe hoog ze aan de hemel staan. Dat laatste is belangrijk: een planeet die maar een paar graden boven de horizon staat, is door licht en nevel aan de einder vaak moeilijk te zien.
Naast websites zijn er ook apps zoals Stellarium of SkySafari. Richt je telefoon op een lichtpuntje en de app vertelt je meteen wat het is. Handig als je niet zeker weet of je naar een planeet of een ster kijkt.
Hoe herken je een planeet aan de hemel?
Het grootste verschil tussen een planeet en een ster is het flikkeren. Sterren flikkeren doordat hun licht door de atmosfeer beweegt. Planeten staan zo dicht bij de aarde dat ze als een klein schijfje licht uitstralen in plaats van als een punt. Daardoor flikkeren ze veel minder of helemaal niet. Zie je een helder lichtpuntje dat rustig en vast schijnt? Dan is de kans groot dat het een planeet is.
Planeten staan ook altijd in de buurt van de ecliptica. Dat is het denkbeeldige pad dat de zon door de dierenriemsterrenbeelden volgt. Zie je een helder object langs dat pad, dan is het bijna zeker een planeet.
Wanneer zijn de planeten het best zichtbaar?
Elke planeet heeft een “oppositie” of “conjunctie” met de zon. Bij oppositie staat een planeet recht tegenover de zon en is hij de hele nacht zichtbaar en op zijn helderst. Bij conjunctie staat hij achter of voor de zon en is hij helemaal niet zichtbaar. Tussen die twee momenten in is hij een deel van de nacht te zien.
Venus heeft geen oppositie, want hij beweegt binnen de aardbaan. Hij is daardoor nooit midden in de nacht te zien, maar altijd vlak na zonsondergang of vlak voor zonsopgang. Hetzelfde geldt voor Mercurius.
Planeten zichtbaar met een verrekijker of telescoop
Uranus en Neptunus zijn met het blote oog nagenoeg onzichtbaar. Uranus is op een donkere plek en met een scherpe blik soms vaag te zien als een blauw-groen stipje, maar een verrekijker maakt hem een stuk makkelijker te vinden. Neptunus heb je altijd een telescoop voor nodig. Astronomiesites als hemel.waarnemen.com geven ook de coördinaten van deze planeten zodat je gericht kunt zoeken.
Wil je vanavond planeten kijken, check dan even een actuele sterrenkaart voor jouw locatie. De vijf klassieke planeten zijn met het blote oog te vinden, mits de lucht helder is en je een plek opzoekt zonder al te veel lichtvervuiling. Een weiland of park buiten de stad maakt een wereld van verschil.
