De vallende sterren perseïden zijn elk jaar in augustus één van de mooiste natuurverschijnselen aan de nachtelijke hemel. Het gaat niet om echte sterren, maar om kleine deeltjes van een komeet die met hoge snelheid de dampkring van de aarde binnenkomen en dan oplichten als een felle streep van licht.
Wat zijn de perseïden precies?
De perseïden zijn een meteorenzwerm. Dat betekent dat de aarde elk jaar op hetzelfde moment door een wolk van stofdeeltjes en steengruis rijdt die een komeet heeft achtergelaten. In dit geval gaat het om de komeet 109P/Swift-Tuttle. Die komeet laat bij elke omgang rond de zon een spoor van brokstukjes achter. Als de aarde dat spoor kruist, duiken die deeltjes met een snelheid van zo’n 59 kilometer per seconde de dampkring in. Door de wrijving worden ze gloeiend heet en lichten ze op. Dat lichtspoor zie jij als een vallende ster.
De naam “perseïden” komt van het sterrenbeeld Perseus. Als je de stelen van de lichtstrepen terugtraceert, komen ze allemaal uit één punt in de hemel: het zogeheten radiantpunt. Dat punt ligt in het sterrenbeeld Perseus, vandaar de naam. Perseus staat in de nazomernacht laag in het noordoosten en klimt in de loop van de nacht hoger aan de hemel.
Wanneer zijn de vallende sterren perseïden te zien?
De perseïden zijn ieder jaar actief van ongeveer half juli tot half augustus. Het hoogtepunt valt meestal rond 11, 12 en 13 augustus. Op die nachten kun je in ideale omstandigheden tot wel 100 vallende sterren per uur zien. In de praktijk zit je bijna nooit op een pikdonkere plek zonder luchtvervuiling, dus verwacht eerder een tiental tot een paar tientallen per uur als je op een redelijk donkere plek kijkt.
De beste tijd om te kijken is na middernacht. Dan staat het radiantpunt in Perseus hoog genoeg aan de hemel en kijk je als het ware recht de stroom van deeltjes in. Hoe hoger het radiantpunt staat, hoe meer meteoren je ziet. Vlak na zonsondergang zijn de perseïden er ook al, maar het aantal is dan lager.
Hoe kijk je het best naar de perseïden?
Je hebt geen telescoop of verrekijker nodig. Met het blote oog zie je ze het best. Een telescoop heeft juist een te klein blikveld. Wat je wél nodig hebt, is een donkere plek ver van straatverlichting en een onbewolkte lucht. Ga zo ver mogelijk van de stad vandaan. Een weiland, een hei of een kustgebied werkt goed.
- Ga liggen op een ligstoel of een deken. Dan kun je de hele hemel overzien zonder dat je nek er pijn van krijgt.
- Geef je ogen zeker 20 minuten de tijd om te wennen aan het donker. Kijk die tijd niet op je telefoon met het scherm op vol scherm.
- Kijk richting het noordoosten, maar fixeer je niet op één punt. Scan de hele hemel; meteoren verschijnen overal.
- Controleer vooraf de weersvoorspelling. Bewolking is de grootste spelbreker.
De maan kan ook roet in het eten gooien. Een volle of bijna volle maan verlicht de hemel zo sterk dat zwakkere meteoren onzichtbaar worden. Check bij de perseïden van een bepaald jaar altijd de maanfase. In jaren met een smalle sikkel of nieuwe maan zijn de omstandigheden het gunstigst.
Hoe helder zijn de perseïden?
De meeste perseïden zijn zwakke lichtstrepen die maar een fractie van een seconde duren. Een klein deel is echter opvallend helder en laat soms een gloeiend spoor na dat nog enkele seconden zichtbaar blijft. Die heldere exemplaren heten vuurkorrels of fireball-meteoren. Ze zijn het gevolg van grotere brokstukken die meer wrijving en dus meer licht produceren. Perseïden staan bekend om een relatief groot aantal van dit soort heldere meteoren, wat mede de populariteit van de zwerm verklaart.
Houd er rekening mee dat je niet elk jaar hetzelfde ziet. De dichtheid van het stofspoor van komeet Swift-Tuttle is niet overal gelijk. In sommige jaren kan het piekuur iets meer of minder meteoren opleveren dan gemiddeld. Astronomische organisaties zoals Spaceweather of de werkgroep Meteoren van de KNVWS publiceren elk jaar voorspellingen over de verwachte activiteit.
Wie dit jaar voor het eerst kijkt: zet alvast de nachten rond 11 tot 13 augustus in je agenda. Kies een donkere plek, trek warme kleren aan (het kan ’s nachts fris zijn in augustus) en geef jezelf minimaal een uur. De kans is groot dat je na de eerste vallende ster niet meer naar binnen wilt.
