Een volle maan die bloedmaan wordt, is een maan die tijdens een totale maansverduistering een dieprode of oranje kleur aanneemt. Dit gebeurt doordat het aardse licht dat door de atmosfeer van de aarde gefilterd wordt, op de maan wordt weerkaatst. Het resultaat is een opvallend roodgekleurd maanoppervlak dat zijn bijnaam “bloedmaan” volledig eer aandoet.
Waarom wordt een volle maan een bloedmaan?
Tijdens een totale maansverduistering staat de aarde precies tussen de zon en de maan in. De maan beweegt dan door de kernschaduw van de aarde, ook wel de umbra genoemd. Op dat moment bereikt het directe zonlicht de maan niet meer. Toch verdwijnt de maan niet volledig uit het zicht.
De atmosfeer van de aarde breekt het zonlicht en buigt het als het ware om. Rood en oranje licht heeft een langere golflengte dan blauw licht en wordt minder sterk verstrooid. Daardoor is het juist het roodachtige licht dat de maan wél bereikt. Het is hetzelfde principe als een zonsopgang of zonsondergang, waarbij de lucht ook rood en oranje kleurt. De maan fungeert tijdens een bloedmaan als een soort spiegel voor alle zonsondergangen en zonsopgangen op aarde tegelijk.
De precieze kleur verschilt per verduistering. Soms is de maan felrood, soms meer oranje of zelfs bruin. Dat hangt af van de hoeveelheid stof, rook of wolken in de atmosfeer van de aarde op dat moment. Na een grote vulkaanuitbarsting kan de bloedmaan opvallend donker zijn.
Volle maan bloedmaan: alleen bij een totale maansverduistering
Niet elke volle maan wordt een bloedmaan. Een bloedmaan treedt uitsluitend op bij een totale maansverduistering. Bij een gedeeltelijke maansverduistering kleurt slechts een deel van de maan donkerder, maar het spectaculaire rood blijft dan uit. Bij een penumbrale maansverduistering is er nauwelijks een zichtbaar verschil met een gewone volle maan.
Een totale maansverduistering vindt gemiddeld een paar keer per jaar ergens op aarde plaats, maar is niet overal tegelijk te zien. Vanuit Nederland en België is een bloedmaan dan ook niet elk jaar zichtbaar. Soms zijn er jaren achtereen geen totale maansverduisteringen zichtbaar vanuit West-Europa.
Superbloedmaan en andere combinaties
Soms valt een totale maansverduistering samen met een supermaan, een volle maan die dichter bij de aarde staat dan normaal en daardoor groter en feller lijkt. Die combinatie heet dan een superbloedmaan. In januari 2019 was er zelfs sprake van een superbloedwolfmaan: een combinatie van een supermaan, een bloedmaan én de bijnaam “wolfmaan” die traditioneel aan de eerste volle maan van het jaar wordt gegeven.
Zulke samengestelde namen klinken indrukwekkend, maar ze beschrijven in de kern steeds hetzelfde verschijnsel: een volle maan die rood kleurt doordat hij door de schaduw van de aarde trekt. De extra namen zijn meer romantisch dan wetenschappelijk.
Hoe en wanneer kun je een bloedmaan zien?
Je hebt geen telescoop of speciale apparatuur nodig om een bloedmaan te bekijken. Met het blote oog is de rode kleur goed te zien, mits de lucht helder is. Een verrekijker of kleine telescoop maakt de kleuren wel intenser en toont meer detail op het maanoppervlak.
Handige tips om een bloedmaan goed te zien:
- Kies een locatie zonder veel lichtvervuiling, weg van straatlampen en bebouwing.
- Controleer de weersvoorspelling: bewolking maakt waarneming onmogelijk.
- Kijk wanneer de verduistering op zijn diepst is, het zogenoemde maximum. Dan is de rode kleur het sterkst.
- Geef je ogen de tijd om te wennen aan het donker, ongeveer tien tot vijftien minuten.
De tijdstippen van komende maansverduisteringen zijn ver van tevoren bekend via sterrenwachten en organisaties als de KNVWS (Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Weerkunde en Sterrenkunde). Zij publiceren overzichten met exacte begin- en eindtijden per locatie.
Culturele betekenis van de bloedmaan
Door de eeuwen heen riep een bloedmaan ontzag en angst op. In veel culturen werd de rode maan gezien als een voorteken van rampspoed, oorlog of grote verandering. De naam “bloedmaan” verwijst rechtstreeks naar die historische associatie met bloed en gevaar. In sommige religieuze tradities heeft de bloedmaan ook profetische betekenis gekregen.
Wetenschappelijk gezien is een bloedmaan een prachtig maar volledig verklaarbaar verschijnsel. Het laat zien hoe de bewegingen van aarde, maan en zon samenwerken en hoe de atmosfeer van de aarde het licht vorm geeft. Dat maakt het niet minder de moeite waard om buiten te staan en omhoog te kijken.
Een volle maan die bloedmaan wordt, is een van de mooiste gratis lichtshows die de natuur biedt. Houd een betrouwbare sterrenwachtensite in de gaten voor de eerstvolgende gelegenheid vanuit jouw regio, zodat je er zeker niet naast kijkt.
