Een astronaut op de maan zet voet op een wereld die totaal anders is dan de aarde. De zwaartekracht is zes keer zo zwak, de stilte is absoluut en de hemel is pikzwart, ook overdag. Tot nu toe hebben twaalf mensen dat zelf meegemaakt, allemaal Amerikanen, allemaal tijdens de Apollo-missies tussen 1969 en 1972. Neil Armstrong was de eerste, op 20 juli 1969, toen hij de befaamde woorden sprak: “One small step for a man, one giant leap for mankind.”
Wat het precies inhoudt om als astronaut op de maan te zijn, gaat verder dan die ene iconische zin. Van hoe je beweegt tot wat je ziet en voelt: de maanervaring is op bijna elk vlak anders dan je verwacht.
Hoe een astronaut op de maan beweegt
Door de lage zwaartekracht weeg je op de maan ongeveer een zesde van je gewicht op aarde. Een astronaut van 80 kilogram voelt zich daar als iemand van ruim 13 kilogram. Dat klinkt fijn, maar het maakt bewegen ook lastig. Je ruimtepak weegt honderden kilo’s op aarde, maar voelt op de maan veel lichter. Toch is het pak stijf en groot, wat soepel lopen bemoeilijkt.
De Apollo-astronauten ontdekten al snel dat de meest efficiënte manier van voortbewegen een soort huptelende gang was: beide benen tegelijk afzetten en zacht landen. Rennen in de traditionele zin werkt nauwelijks. Je springt eerder dan dat je loopt. Struikelen is gevaarlijk, want het pak mag geen scheur oplopen.
Wat een astronaut ziet en ervaart op de maan
Het maanlandschap is eentonig grijs en bruin, bedekt met een fijnkorrelig stof dat regoliet heet. Dat stof is overal: het kleeft aan het pak, de laarzen en de apparatuur. De bodem is bezaaid met kraters van allerlei groottes. Er is geen wind, geen geluid van buiten en geen atmosfeer die kleuren verspreid. Daardoor zie je de zon als een felle witte schijf in een pikzwarte hemel, ook midden op de maandag.
De aarde hangt als een grote blauwe bol aan de hemel. Astronauten beschreven dat gezicht als een van de meest indrukwekkende momenten van hun verblijf. Je ziet de aarde niet bewegen; ze staat stil op dezelfde plek aan de maanhemel, want de maan draait synchroon met de aarde.
Gevaren die elke astronaut op de maan het hoofd moet bieden
Op de maan is vrijwel alles gevaarlijk. Er is geen atmosfeer die beschermt tegen kosmische straling en zonnewind. De temperatuur wisselt enorm: van ruim 120 graden Celsius aan de zonzijde tot min 170 graden in de schaduw. Het ruimtepak regelt de temperatuur van de astronaut, maar een defect is fataal.
Maanstof is een serieus probleem. De korrels zijn scherp en hoekig, doordat er geen wind of water is dat ze afschuurt. Het stof beschadigt apparatuur, verstoort sluitingen en kan de filters van het pak verstoppen. Apollo-astronauten hadden er constant last van. Bij toekomstige maanmissies is dit een van de grootste technische uitdagingen.
Daar komt nog bij dat communicatie met de aarde een vertraging kent van ruim een seconde. Bij een noodsituatie moet een astronaut ter plekke zelf beslissingen nemen, want even snel overleggen met Houston werkt niet zo soepel als in films wordt gesuggereerd.
Hoelang verblijft een astronaut op de maan?
De Apollo-astronauten bleven maar kort. De eerste landing, Apollo 11, duurde iets minder dan 22 uur op het maanoppervlak. De astronauten maakten buiten het maanlandingsvoertuig (de LM) slechts een wandeling van iets meer dan twee uur. Latere missies, zoals Apollo 17 in 1972, waren langer en grondiger. Daar brachten de astronauten drie dagen op het oppervlak door en maakten ze meerdere uitstapjes, onder andere met een elektrisch maanrijtuig.
Bij geplande terugkeermissies, zoals het Amerikaanse Artemis-programma, is de bedoeling om astronauten langer op de maan te laten werken en uiteindelijk een permanente basis te bouwen. Exacte tijdlijnen en verblijfsduur zijn op dit moment nog onzeker.
Wie zijn de twaalf mensen die het meemaakten?
Alle twaalf astronauten die op de maan liepen, deden dat in het kader van de Amerikaanse Apollo-missies (NASA). Het zijn:
- Neil Armstrong en Buzz Aldrin (Apollo 11, 1969)
- Pete Conrad en Alan Bean (Apollo 12, 1969)
- Alan Shepard en Edgar Mitchell (Apollo 14, 1971)
- David Scott en James Irwin (Apollo 15, 1971)
- John Young en Charles Duke (Apollo 16, 1972)
- Gene Cernan en Harrison Schmitt (Apollo 17, 1972)
Gene Cernan was als laatste mens op de maan. Sindsdien, ruim vijftig jaar geleden, heeft geen enkele astronaut meer voet gezet op het maanoppervlak.
Wat staat een astronaut op de maan te wachten in de toekomst?
NASA werkt met het Artemis-programma aan een terugkeer naar de maan. De planning voorziet in een bemande maan landing, waarbij voor het eerst ook een vrouw en een niet-witte astronaut op de maan zouden landen. Wanneer dat precies gebeurt, is nog niet zeker; eerdere deadlines zijn al meerdere keren verschoven. Naar schatting zou een bemande landing ergens in de tweede helft van de jaren 2020 of begin 2030 kunnen plaatsvinden.
Wie als astronaut op de maan staat, stapt dus een omgeving in die mensen voor het eerst in 1969 betrad en daarna meer dan vijf decennia niet meer bezochten. De uitdagingen zijn enorm, maar de kennis van die twaalf Apollo-astronauten vormt nog altijd de basis voor alles wat we weten over hoe het voelt om daar te zijn.
