Er zijn momenteel meer dan 10.000 actieve satellieten in een baan om de aarde, en het totale aantal objecten in de ruimte ligt veel hoger. Reken je ook de inactieve satellieten, raketonderdelen en andere brokstukken mee, dan kom je uit op tienduizenden objecten. En dat aantal groeit snel, vooral door grootschalige projecten zoals het Starlink-netwerk van SpaceX.
Hoeveel satellieten zijn er in de ruimte: actief versus inactief
Het is handig om onderscheid te maken tussen actieve en inactieve satellieten. Actieve satellieten doen nog gewoon hun werk: ze verzamelen data, verzorgen communicatie, of volgen het weer. Inactieve satellieten zijn technisch nog aanwezig in hun baan, maar functioneren niet meer. Samen met alle andere menselijke objecten die in de ruimte rondslingeren, vormen ze een groeiend probleem.
Naar schatting zijn er in 2025 zo’n 10.000 tot 12.000 actieve satellieten in een baan om de aarde. Het totale aantal gelanceerde objecten, inclusief de inactieve satellieten en raketonderdelen, loopt op tot tienduizenden. Bovenop dat alles is er nog een grote hoeveelheid ruimtepuin: kleine brokjes metaal en andere materialen die met hoge snelheid door de ruimte bewegen.
De enorme groei door megaconstellaties
Vroeger werden satellieten één voor één gelanceerd. Dat is veranderd. Bedrijven als SpaceX (Starlink), Amazon (Project Kuiper) en OneWeb bouwen zogenoemde megaconstellaties: grote groepen satellieten die samen een netwerk vormen, meestal voor internettoegang. Starlink alleen al had begin 2025 naar schatting meer dan 6.000 satellieten in gebruik, en het uiteindelijke plan gaat uit van tienduizenden stuks.
Die groei zorgt voor flinke drukte in de lage aardbaan, ook wel LEO (Low Earth Orbit) genoemd. Dat is de zone tot ruwweg 2.000 kilometer hoogte. Juist daar zijn de meeste satellieten actief, en juist daar is de kans op botsingen het grootst.
Ruimtepuin: een groeiend probleem
Naast de satellieten zelf bevindt zich een enorme hoeveelheid ruimtepuin in een baan om de aarde. Denk aan afgedankte rakettrappen, losse bouten, kapotte satellieten en brokstukken van vroegere botsingen. Het Europees Ruimteagentschap (ESA) schat dat er naast de actieve en inactieve satellieten nog eens zo’n 70.000 tot 120.000 objecten in de ruimte zijn die groot genoeg zijn om te worden gevolgd. Daarboven zijn er naar schatting miljoenen kleinere deeltjes die te klein zijn om te traceren, maar groot genoeg om schade aan te richten.
Een botsing tussen twee objecten in de ruimte levert nieuwe brokstukken op, die op hun beurt weer nieuwe botsingen kunnen veroorzaken. Dit risicovolle kettingreactieproces staat bekend als het Kessler-syndroom. Het is nog niet zo ver, maar wetenschappers houden dit scenario nauwlettend in de gaten.
Welke landen en bedrijven sturen de meeste satellieten de ruimte in?
De Verenigde Staten zijn verreweg de grootste speler. Het grootste deel van de actieve satellieten in de ruimte is Amerikaans, gedreven door zowel de overheid (NASA, militaire instanties) als private bedrijven zoals SpaceX. China staat op de tweede plek en breidt zijn ruimteprogramma snel uit. Verder zijn de Europese Unie, Rusland, India en Japan actief met eigen satellietprogramma’s.
Nederland heeft zelf geen grote nationale satellietprogramma’s, maar werkt actief mee via de ESA. Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen leveren regelmatig onderdelen en technologie voor Europese satellieten.
Wat doen al die satellieten eigenlijk?
Satellieten vervullen uiteenlopende taken. Een overzicht van de belangrijkste toepassingen:
- Communicatie: telefonie, internet en televisie via de ruimte.
- Navigatie: GPS en vergelijkbare systemen zoals het Europese Galileo.
- Aardobservatie: het bewaken van klimaat, landbouw, bosbranden en zeeniveaus.
- Weersvoorspelling: de weerssatellieten die dagelijks gegevens leveren aan meteorologische diensten.
- Wetenschappelijk onderzoek: telescopen en meetinstrumenten die vanuit de ruimte de kosmos of de aarde bestuderen.
- Militair gebruik: verkenning, communicatie en vroege waarschuwingssystemen.
Wat wordt er gedaan tegen de drukte in de ruimte?
Internationale organisaties en ruimteagentschappen werken aan regels en technologie om de ruimte veiliger te maken. De ESA heeft een actief programma voor het volgen en vermijden van ruimtepuin. Nieuwe satellieten worden steeds vaker zo gebouwd dat ze aan het einde van hun leven zelf de atmosfeer in duiken en verbranden. Toch zijn er nog geen bindende internationale afspraken over wie er verantwoordelijk is voor het opruimen van oud puin.
De drukte in de ruimte is dus meer dan een abstract probleem. Hoe meer satellieten er gelanceerd worden, hoe groter de kans op botsingen en hoe moeilijker het wordt om de ruimte veilig te gebruiken voor toekomstige generaties. Met momenteel meer dan 10.000 actieve satellieten en een totaal van honderdduizenden gevolgde objecten in een baan om de aarde, is het bijhouden van al dat verkeer boven onze hoofden al een vak apart.
