Het heelal zit vol met weetjes die je adem doen stokken. Denk aan sterren die miljoenen keren groter zijn dan de zon, aan zwarte gaten die licht opslokken, of aan de stille, oneindige leegte die het meeste van het heelal vult. Hieronder vind je de meest fascinerende en concrete feiten over het heelal, overzichtelijk bij elkaar.
Hoe groot is het heelal eigenlijk?
Het waarneembare heelal heeft een diameter van ongeveer 93 miljard lichtjaar. Eén lichtjaar is de afstand die licht in een jaar aflegt: zo’n 9,46 biljoen kilometer. Die getallen zijn zo groot dat ze bijna niet te bevatten zijn. Ter vergelijking: licht doet er ruim acht minuten over om van de zon naar de aarde te reizen. Van de dichtstbijzijnde ster buiten ons zonnestelsel, Proxima Centauri, is dat al meer dan vier jaar.
Wat nog vreemder is: het heelal groeit nog steeds. Sterrenkundigen hebben vastgesteld dat sterrenstelsels verder van ons af bewegen, en dat die beweging zelfs versnelt. De kracht die dit veroorzaakt, noemen wetenschappers donkere energie. Wat donkere energie precies is, weten we nog niet.
Weetjes over het heelal: sterren, sterrenstelsels en zwarte gaten
Er zijn in het waarneembare heelal naar schatting twee biljoen sterrenstelsels. Ons eigen sterrenstelsel, de Melkweg, telt alleen al zo’n 100 tot 400 miljard sterren. De zon is er één van, en hij is verre van de grootste. De ster UY Scuti heeft een straal die ruim 1.700 keer groter is dan die van de zon. Als je UY Scuti op de plek van de zon zou zetten, zou hij tot voorbij de baan van Jupiter reiken.
Zwarte gaten zijn regio’s in de ruimte waar de zwaartekracht zo sterk is dat zelfs licht er niet aan kan ontsnappen. In het midden van de Melkweg zit een superzwaar zwart gat, Sagittarius A* genaamd, met een massa van ongeveer vier miljoen keer die van de zon. In 2019 maakten wetenschappers voor het eerst een foto van de schaduw van een zwart gat, in het sterrenstelsel M87.
De temperatuur en leeftijd van het heelal
Het heelal is ontstaan bij de oerknal, naar schatting 13,8 miljard jaar geleden. Direct na de oerknal was de temperatuur onvoorstelbaar hoog: triljoenen graden Celsius. Nu is de gemiddelde temperatuur van de ruimte ongeveer min 270 graden Celsius, nog maar een paar graden boven het absolute nulpunt.
De oudste sterren die we kennen zijn bijna even oud als het heelal zelf. Sommige zijn meer dan 13 miljard jaar oud. Onze zon is jonger: die is zo’n 4,6 miljard jaar oud en heeft naar verwachting nog ongeveer 5 miljard jaar brandstof over.
Opvallende feiten over ons zonnestelsel
Dichter bij huis zijn de cijfers al verbluffend. De gemiddelde afstand van de aarde naar de maan is ongeveer 385.000 kilometer. Jupiter heeft een diameter van 139.820 kilometer, wat hem ruim elf keer zo breed maakt als de aarde. Saturnus, beroemd om zijn ringen, is iets kleiner maar heeft een unieke eigenschap: zijn gemiddelde dichtheid is zo laag dat hij in theorie op water zou drijven.
Mars heeft de grootste vulkaan in het zonnestelsel: Olympus Mons. Die is ruim 22 kilometer hoog, bijna drie keer zo hoog als de Mount Everest. En Venus, onze buurplaneet, draait zo langzaam om zijn eigen as dat een dag op Venus langer duurt dan een jaar op Venus.
Hoeveel van het heelal kunnen we eigenlijk zien?
Van alle materie en energie in het heelal is slechts ongeveer 5 procent zichtbaar voor ons. De rest bestaat uit donkere materie (ongeveer 27 procent) en donkere energie (ongeveer 68 procent). Donkere materie is niet direct waarneembaar, maar wetenschappers zien de effecten ervan in de manier waarop sterrenstelsels bewegen. Het grootste deel van het heelal is dus letterlijk onzichtbaar voor ons.
Klinkt het geluid van de ruimte?
Nee. Ruimte is vrijwel een perfecte leegte, en zonder materie kan geluid zich niet voortplanten. Explosies in de ruimte, hoe gigantisch ook, zijn in stilte. Dat is iets wat films bijna nooit goed doen. Er zijn wel radiogolven en andere straling die wetenschappers omzetten naar geluid, maar dat is niet hetzelfde als geluid dat je met het oor zou horen.
Veelgestelde vragen over weetjes over het heelal
Hoe ver is de zon van de aarde?
De gemiddelde afstand is zo’n 150 miljoen kilometer. Licht doet er ruim acht minuten over om die afstand te overbruggen.
Bestaat het heelal uit meer dan alleen materie?
Ja. Wetenschappers denken dat het heelal voor ongeveer 95 procent bestaat uit donkere materie en donkere energie, twee dingen die we nog niet volledig begrijpen.
Hoe oud is het heelal?
Naar schatting 13,8 miljard jaar, gerekend vanaf de oerknal.
Is het heelal oneindig?
Dat weten we niet zeker. Het waarneembare heelal heeft een grens, namelijk hoe ver licht in de leeftijd van het heelal heeft kunnen reizen. Wat daar voorbij is, kunnen we niet waarnemen.
Het heelal is een onderwerp waarbij elk antwoord nieuwe vragen oproept. Van de onvoorstelbare grootte van sterrenstelsels tot de stilte in de ruimte: ieder feit maakt duidelijk hoe bijzonder het is dat we hier überhaupt zijn om dit allemaal te bestuderen.
